Chat with us, powered by LiveChat

De terugtocht is de moeilijkste van alle operaties

De terugtocht is de moeilijkste van alle operaties

Corona biedt de kans om onze uitdijende overheid te verbeteren. Een doordacht relancebeleid komt nu op de eerste plaats, maar misbruik die relance niet voor nog meer overheidsuitgaven.

Stel dat iemand u anderhalf jaar geleden had voorspeld dat u door een besmettelijke ziekte ruim een jaar niet meer zou kunnen reizen of op restaurant gaan. Dat u anderhalve meter afstand zou moeten houden van uw medemens, om middernacht thuis zou moeten zijn en als ondernemer uw zaak zou moeten sluiten in ruil voor een uitkering. U had hem of haar gek verklaard. Nochtans is dat exact wat is gebeurd. Nooit eerder in de moderne tijd is de staat zo doorgedrongen in ons persoonlijk bestaan. Nog nooit heeft de overheid zo haarfijn voor ons bepaald wat het goede leven is en hoe het geleid moet worden.

De aanpak van Covid-19 was in dat opzicht exemplarisch. Het strikt hanteren van het voorzorgsprincipe leidde tot drastische inperkingen van de vrijheid. Volgens de modellen van virologen zou een intenser maatschappelijk leven hebben geleid tot een exponentieel hoger aantal slachtoffers. Daarom moest die samenleving tijdelijk grotendeels worden stilgelegd. Als compensatie strooide de overheid op vrij uniforme wijze tal van tegemoetkomingen uit over de bevolking. Daardoor kon de pandemie daadwerkelijk worden afgeremd, zij het met veel verborgen maatschappelijke miserie en grote negatieve economische en budgettaire neveneffecten, die nog onvoldoende in kaart zijn gebracht.

 

Stroomversnelling

Covid-19 was niet meer dan een stroomversnelling in een jarenlange evolutie. Na elke crisis of ramp volgt steevast een pavlovreactie van pers en politiek: ‘Dat nooit meer.’ Schuldigen worden gezocht. Hervormingen worden in sneltempo doorgevoerd na jarenlang in de diepvries te hebben gelegen. Men heeft getoond dat men ‘ermee bezig is’. Het ultieme gevolg van die werkwijze is een staatsapparaat dat zo uitgestrekt is dat het geen kerntaken meer kan onderscheiden, laat staan ze uitvoeren. De samenleving schuift alle risico’s af op de staat, omdat de politiek beweert dat ze het wel zal oplossen. Wat ze uiteraard niet kan. Zo organiseert de democratische politiek haar eigen nederlaag. De sterke groei van de populistische partijen aan beide kanten van het politieke spectrum hoeft niet te verwonderen.

Laten we corona gebruiken om onze overheid te verbeteren. Een doordacht relancebeleid komt op de eerste plaats. Dat betekent zo snel mogelijk alle compensatieregelingen afbouwen, maar ook gericht investeren in infrastructuur en nieuwe sectoren. Ter linkerzijde groeit de aandrang om de relance te misbruiken voor nog meer overheidsuitgaven. Onder invloed van de hype rond de Moderne Monetaire Theorie lijkt voor links het geld aan de bomen te groeien. De enige duurzame oplossing ligt echter in een meer terughoudende rol van de staat om de vrije markt de motor van het herstel te laten zijn.

Laten we met een fijne kam door onze staatsuitgaven gaan. Daardoor kunnen we de begroting op orde brengen, een faire fiscale hervorming doorvoeren en in beleidsruimte voorzien om waar nodig te leren uit de fouten tijdens corona. Het past ook om zich te bezinnen over de vraag hoever de overheid mag binnendringen in het privéleven. Vanwege de pandemie werden voorheen ondenkbare maatregelen zoals de avondklok bruusk ingevoerd. Er mag geen gevaarlijk hellend vlak ontstaan dat burgerlijke vrijheden inperkt.

Maar vooral moet de politiek helder definiëren wat in haar mogelijkheden ligt en wat niet, en dat ook zo uitvoeren en uitdragen. Anders is op een dag de totalitaire verlokking niet ondenkbeeldig. Vanwege die verder uitdijende overheid, maar ook door de onoverbrugbare ‘delivery gap’, die het onbehagen verder laat gedijen. Meesterstrateeg Carl von Clausewitz schreef dat ‘de terugtocht de moeilijkste is van alle operaties’. Dat de overheid zich terugtrekt, is echter essentieel om het vertrouwen terug te winnen van de vele burgers die vatbaar zijn voor de gemakkelijke slogans van de populisten.

Christian Leysen

Dit opiniestuk verscheen in De Tijd op 8 juli 2021. 



Schrijf je in op onze nieuwsbrief InschrijvenSchrijf je in op onze nieuwsbrief